Icon--npo Icon--EO Icon--comment Icon--audio Icon--mail Icon--video Icon--image Icon--search Icon--pinterestCircle Icon--facebook Icon--facebookCircle Icon--twitter Icon--snapchat Icon--instagram Icon--clip Icon--whatsapp Icon--pinterest Eva Logo
2 februari 2017 in Eva en psyche

Blije geest, blij lijf?

Al een paar dagen kraakt mijn rug als een afgekeurde schommelstoel. Ik zucht en steun. “Te druk geweest?”, vraagt iemand. “Welnee,” sputter ik. “Het gaat prima.” Rugpijn en stress, daar hoeft niet per se een verband tussen te zitten. Of wel? Wat is eigenlijk het verband tussen geest en lichaam?

Stress is een mega-killer. Een overgroot deel van de aandoeningen wordt erdoor veroorzaakt, verklaart een Amerikaans onderzoeksinstituut*. Of dat waar is, valt te betwisten, maar er zijn genoeg voorbeelden van ziektebeelden te noemen die in elk geval verergerd worden door psychische factoren: eczeem, hoge bloeddruk, darmklachten, hartkloppingen, psoriasis… Van alle mensen die bij de huisarts komen, heeft bijna de helft lichamelijke klachten die niet goed te verklaren zijn, schrijft de medische site thuisarts.nl.

Handbiker Monique van der Vorst was verlamd aan beide benen. In 2008 werd ze ‘gehandicapte sporter van het jaar’ en won ze tweemaal zilver tijdens de Olympische spelen in Peking. Toen ze in 2010 na een ongeluk onverwachts haar benen voelde en plotseling weer kon lopen, raakte heel sportief Nederland in rep en roer. Het bleek dat ze geen dwarslaesie had, maar een conversiestoornis, een stoornis van de hersenen waarbij lichaamsfuncties ‘uitvallen’. Zoiets ontstaat vaak door stress of een traumatische ervaring. En komt ook voor bij soldaten met een PTSS, die geconfronteerd zijn met verschrikkelijke beelden tijdens oorlogssituaties.*

Nieuwe hersencellen

Mirjams moeder kreeg een buitenechtelijke relatie met een pastor uit de kerk, toen Mirjam nog jong was. “Als tienjarig meisje ben ik hierdoor heel angstig geworden. In de loop van de tijd kreeg ik allerlei fysieke klachten: de opvallendste was dat ik regelmatig de grond onder mijn voeten voelde ‘bewegen’. Ik stond niet stabiel. In de kerk leken die klachten het ergst; ik durfde de zondagse diensten niet meer te bezoeken. De dominee van mijn huidige gemeente reageerde gelukkig heel begripvol. Hij luisterde naar me en stelde voor om me in eerste instantie te richten op ‘geregeld in het kerkgebouw zijn’. Gebed hiervoor is natuurlijk goed, maar in mijn geval is dat gewoon nog te heftig.” Op dit moment bezoekt Mirjam een psychosomatische fysiotherapeut. “Zo heb ik geleerd om stevig op de grond te staan, te focussen op één ding in plaats van de hele mensenmenigte in zijn geheel te overzien. Ik durf nu in elk geval de kerk weer in.”  

De Amerikaanse dr. Caroline Leaf is iemand die zich bezighoudt met het verband tussen de geestelijke binnenkamer en het functioneren van het lichaam. De gelovige Amerikaanse neurowetenschapper behandelde bijvoorbeeld iemand die na een coma volledig moest revalideren. Door te werken aan haar geestesleven en bijbehorende oefeningen te doen, herstelde de patiënte volledig. Er vindt een soort kettingreactie plaats, zegt Caroline Leaf. Als de heilige Geest in je leven komt en je bewust gaat kiezen voor gezonde gedachtes (Filippenzen 4:8), groeien er nieuwe verbindingen tussen je hersencellen. Op die manier worden je hersenen als het ware dagelijks opnieuw ‘gevormd’ en ben je steeds beter in staat om goede keuzes te maken. Op die manier kan op een aantal fysieke vlakken herstel plaatsvinden. Neuroplasticiteit, noemt Leaf dat. “Uit onderzoek blijkt dat het denken en voelen van angst, boosheid en frustratie ervoor zorgt dat DNA van vorm verandert. Dus als we vastlopen door negatieve emoties, voelt ons lichaam dit ook. Het goede nieuws is: de negatieve effecten van de verminderde kwaliteit van DNA wordt ten goede gekeerd door gevoelens van liefde, vreugde, waardering en dankbaarheid.”

Bidden voor je immuunsysteem

Caroline Leaf ontwikkelde in het kader daarvan het 21-dagen Detox Plan, waarbij je je gedachten analyseert en herstructureert. Hierbij nemen bijbelteksten, lofprijzing en gebed een belangrijke rol in.

Leaf heeft een groot geloof: “Slechts 2 tot 25 procent van mentale of fysieke ziekten komen voort uit omgevingsfactoren en genen.” Volgens haar is het bijvoorbeeld ook mogelijk te genezen van Parkinson. Leon de Bruin, wetenschapper aan de Universiteit van Nijmegen is kritisch: “Ik kan er in meegaan dat er sprake is van veranderingen in de hersenen. Maar sommige zaken zijn nu eenmaal niet makkelijk te beïnvloeden. Dat wil niet zeggen dat het onmogelijk is. Als een arts zegt dat een bepaalde behandeling je 10 procent kans geeft om te genezen van kanker, is er inderdaad een kans op genezing. Maar het kan ook teleurstelling geven als je uitgaat van die 10 procent.” 

Als we vastlopen door negatieve emoties, voelt ons lichaam dit ook

Het blijft een grillige kwestie. Het schoolvoorbeeld is natuurlijk het bijbelverhaal Lucas 5:17-26, waarbij een verlamde man bij Jezus komt. Voordat de patiënt met zijn matras weghuppelt, komt Jezus eerst met iets waar de man helemaal niet naar gevraagd heeft: hij biedt hem vergeving en een nieuw leven aan. In onze huidige maatschappij vindt soms zo’n totaalgenezing plaats, maar soms ligt het ook gecompliceerder. Soms vindt er ook wel innerlijke, maar niet direct fysieke genezing plaats. Marianne de Groot is betrokken bij New Wine Ministry en treft geregeld mensen die voor gebed komen voor een lichamelijke klacht, maar waarbij ze soms vermoedt dat er meer speelt. “Ik herinner me dat iemand met rugklachten kwam. Maar toen we zeiden: ‘Gods armen staan open voor jou’, merkten we dat ze volledig blokkeerde. We hebben haar toen gevraagd letterlijk een stap in Gods richting te doen en dat gaf zo’n enorme doorbraak. Over de rug hebben we het daarna niet eens meer gehad.” Volgens Marianne is er geen standaardformule ‘wat te doen’ als iemand in de kerk met lichamelijke klachten komt, en er ook geestelijke kwesties meespelen. “Hoe we reageren, dat verschilt per keer. We laten ons daarbij leiden door wat de heilige Geest wil zeggen en wat op dat moment nodig is.” 

Wat wel aardig is om te weten, is dat uit onderzoek van een aantal wetenschappers blijkt dat langdurig gebed en meditatie ook fysieke verandering bij mensen teweeg kunnen brengen. Zo blijkt dat bij mensen die regelmatig mediteren en/of langdurig bidden, het immuunsysteem beter werkt (overigens geldt dit zowel voor christelijke als niet-christelijke meditatie). (Herhaaldelijk) gebed en meditatie vertragen bovendien het verouderingsproces en helpen om de geheugenprestatie te verbeteren, schrijft onderzoeker Michiel van Elk in zijn boek De gelovige geest. 

Waarschuwingslampje in de lift

Daarnaast kan de oplossing ook gewoon heel praktisch zijn. “Psychosomatiek (lichamelijke klachten door invloed van geestelijke issues, red.) vindt niet alleen maar plaats door grote life events, zoals seksueel of psychisch misbruik of trauma’s, maar vaker nog door dagelijkse beslommeringen en een verstoorde balans tussen belasting en belastbaarheid. Als je langdurig te veel van jezelf vraagt, gaat je lijf ‘protesteren’ en hoe je lijf protesteert is voor iedereen anders,” vertelt mijn schoonzusje José, huisarts, als ik haar de kwestie van de rugklachten voorleg. “Bijna iedereen heeft een zwakke plek waar stressgerelateerde klachten zich het eerst uiten. Bij de een zijn dat de darmen (diarree voor een examen) en bij de ander is dat bijvoorbeeld hoofdpijn. Ook de rug kan zeker een zwakke plek zijn waar stress zich kan uiten, hoewel ik dan natuurlijk ook altijd wel check of je voldoende beweegt, omdat dat in dat geval ook heel belangrijk is. Het is goed om rekening te houden met je zwakke plek en als die opspeelt je af te vragen: speelt er iets? Heb ik genoeg rekening gehouden met mezelf? 

Vergelijk het met een overbelaste lift. Als je met tien man in de lift staat en het waarschuwingslampje gaat branden, kun je dat lampje uitgebreid gaan bestuderen, maar het is zinvoller om iemand te vragen de lift te verlaten.”

Lichaamsbeweging is dus een aanrader, als je lijf hiertoe in staat is. En laat nu uit ander onderzoek weer blijken (en daar is iedereen het over eens) dat ook sporten stressverminderend werkt, je brein stimuleert en ervoor zorgt dat je lekkerder in je vel zit. Misschien was dat ook wel een van de redenen dat Charlotte Wilkinson uiteindelijk weer kon lopen. Hoe geest, ziel en lichaam met elkaar samenhangen: het mag gerust een wonder heten.

Meer lezen

BOEKEN:

Switch on your brain, Carolyn Leaf. Baker Publishing Group, ISBN 9780801015700

De gelovige geest, Michiel van Elk. Uitgeverij Bert Bakker, ISBN 9789035137486 

Wij zijn ons brein, Dick Swaab. Uitgeverij Olympus, ISBN 9789046705063 

Laat je hersenen niet zitten, Erik Scherder. Uitgeverij Athenaeum, ISBN 9789025300685 

 

WEBSITES:

www.bbc.com/future/story/20120619-how-stress-could-cause-illness

https://thuisarts.nl/search/site/solk

http://jamanetwork.com/journals/jama/article-abstract/209083

http://nos.nl/op3/artikel/2056800-ze-is-niet-op-de-juiste-manier-gehandicapt.html

https://www.patient1.nl/encyclopedie/psychosomatische-aandoeningen

http://www.psychosomatischefysiotherapie.nl/algemene-informatie

https://cedwardpitt.com/2015/07/22/dr-caroline-leaf-still-contradicted-by-the-latest-evidence-scripture-and-herself/

 

RECTIFICATIE

* In het oorspronkelijke artikel, dat in Eva 1 is verschenen, is per abuis de naam van de Britse kanoër Charlotte Wilkinson genoemd. Ook zij lijdt aan een vermoedelijke conversiestoornis, zeggen haar artsen. Hierdoor heeft zij niet mogen meedoen aan de Paralympics in Rio in 2016. Tot dusver is Charlotte nog niet van haar verlamming genezen, zoals bij Monique het geval is. In het geval van een conversiestoornis is er 60 tot 70 procent kans op genezing.