Icon--npo Icon--EO Icon--comment Icon--audio Icon--mail Icon--video Icon--image Icon--search Icon--pinterestCircle Icon--facebook Icon--facebookCircle Icon--twitter Icon--snapchat Icon--instagram Icon--clip Icon--whatsapp Icon--pinterest Eva Logo
2 november 2017

Je gewoontes veranderen: het kan!

Er zijn van die momenten in het leven waarop je weet: dit houd ik zo niet lang meer vol. Er zal iets of iemand moeten veranderen. Maar die eerste stap zetten, is ingewikkeld. Kun je eigenlijk wel veranderen? Hoe lang gaat dat wel niet duren? Gelukkig zijn er sleutels tot een gezond veranderingsproces.

Bettine zit elke vrijdagavond op de bank. Ze kijkt dan naar haar favoriete serie en eet daarbij een zak chips leeg. Die gewoonte was leuk, totdat het misging op haar werk. Ze zit nu meerdere dagen per week achter de tv, en de zak chips hoort daarbij. Met als gevolg dat ze vijf kilo is aangekomen. Daar voelt ze zich ontevreden over en daarom snauwt ze haar kinderen vaker af. De sfeer in huis wordt er niet gezelliger op en die frustratie eet Bettine elke dag weg. Ze weet dat ze moet veranderen, maar hoe?

Aan bovenstaand voorbeeld zie je hoe makkelijk een veranderingsproces verloopt. Wat Bettine eerst nog een gezonde vrouw met een leuke baan en een leuke gewoonte op vrijdagavond, binnen een paar maanden is ze veranderd in een snauwerig mens dat elke avond zakken chips wegwerkt. Is het niet opvallend dat negatieve veranderingen in je leven veel sneller lijken te gaan dan positieve veranderingen? Dit komt doordat het merendeel van ons gedrag bestaat uit gewoontes. Gewoontes zijn de onzichtbare architectuur van het dagelijks leven, vertelt auteur Gretchen Rubin in haar boek Steeds beter, dat gaat over gewoontevorming en verandering. Waarom we sneller in een negatieve spiraal terechtkomen, heeft simpelweg te maken met het feit dat we vaak meer aandacht besteden aan dat wat slecht gaat. Het neemt grotere ruimte in ons hoofd in, we betreden de paden die we altijd al hebben betreden en voor je het weet, zit je weer in je oude negatieve patronen.

Rookmelder

Die oude negatieve patronen heb je vaak onbewust opgedaan in je jeugdjaren. Daar had je te maken met afwijzing en teleurstelling. Misschien werd je buitengesloten, of was er geen ruimte voor jouw verhaal. Het kunnen grote of kleine trauma’s zijn die in je hersenen een negatieve stimuli afgeven. In je hersenpan zit een klein knopje, de zogenaamde amygdala. Dit is de rookmelder van je lijf: zodra je hersenen signaleren dat ze in een lastige situatie komen die lijkt op die uit het verleden, gaat de knop op rood. Dat wordt weer doorgegeven aan je hippocampus en die weet precies wat je moet doen: vluchten of je terugtrekken. Dat vlucht- of terugtrekgedrag manifesteert zich in gewoontes. Je wilt je niet naar voelen, dus je gaat vluchten door veel tv te kijken. Zo verdoof je jouw rotgevoel. Verslavingen zijn meestal verdovingen. Als je aan de gewoonte tv-kijken de gewoonte chips eten had gekoppeld, heb je al gauw een dubbele verslaving.

Nieuwe oase

Weten hoe het werkt, is stap nummer één in verandering. Wanneer je weet dat handelingen voortkomen uit gevoelens en reacties daarop – en je daar bewust mee aan de slag gaat – kun je ook je positieve gevoelens leren managen. Je kunt je leven vergelijken met een rots vol beekbeddingen waar water doorheen stroomt. Sommige zijn zo diep uitgegraven dat het water – dat symbool staat voor je leven – als vanzelf daarheen stroomt. Nu kun je proberen oude negatieve beekbeddingen dicht te gooien, maar uit onderzoek blijkt dat dit een tijdrovend en lastig karwei is. Het is beter om nieuwe beekbeddingen in je leven aan te leggen. Nieuwe gewoontes waarvan je weet dat die goed zijn en waar het water als vanzelf heen zal lopen, zodat er ergens in de diepte een nieuwe oase ontstaat. In het geval van Bettine met de zakken chips: ze kan zich beter niet focussen op haar eetgedrag, maar op een nieuw doel en bijbehorende gewoontes die zullen leiden tot verandering.

Omkering

Gewoontes – het woord zegt het al – zijn vaak de dingen die we doen zonder erbij na te denken. Ruim 95 procent van ons gedrag is onbewust en slechts 5 procent is bewust! Juist dat gewoontegedrag maakt het zo moeilijk om te veranderen. Pas als mensen door hun gedrag in een crisis komen, hebben ze voldoende motivatie om ermee aan de slag te gaan. Een crisis is soms dus broodnodig voor een veranderingsproces, want een crisis laat mensen zien wat ze kunnen verliezen. Een verlies komt gemiddeld twee keer zo hard aan als een kans en we komen dan in beweging.

Eenmaal in beweging, hoe creëer je dan een nieuwe beekbedding of gewoonte? Kies allereerst het doel waar je heen wilt. Je kunt wel in het wilde weg gaan ‘graven’ en nieuwe gewoontes starten, maar zonder doel zul je er gauw mee stoppen. Vervolgens is het belangrijk met kleine stapjes en zelfdiscipline de goede gewoonte eigen te maken (zie ook het 10-stappenplan). Een nieuwe gewoonte heeft kans van slagen als je haar ongeveer dertig dagen volhoudt. De meeste mensen proberen dit op wilskracht voor elkaar te krijgen, maar wilskracht kan opraken. Het is daarom essentieel God in je plannen te betrekken; Gods kracht is oneindig! Vraag Hem om jouw pogingen tot een beter leven te zegenen en je kracht te geven voor iedere dag. Hij is in staat om een omkering van denken te bewerkstellingen die verder reikt dan je eigen wilskracht (Romeinen 12: 2c HSV).

De eindeloze zee

Gewoontes worden vaak gezien als plicht, maar als je het element verlangen aan je plannen toevoegt, zul je het langer volhouden. Antoine de Saint Exupéry zei dat ooit zo mooi: “Als je een schip wil bouwen, roep dan geen mannen bij elkaar om hout te verzamelen, het werk te verdelen en orders te geven. In plaats daarvan, leer ze verlangen naar de enorme eindeloze zee.”

Bettine besloot na een goed gesprek met haar man naar een jobcoach te stappen. Samen met hem formuleerde ze haar dromen en besloot de avondcursus te gaan doen die ze al jaren op haar verlanglijstje had staan. Twee avonden in de week is ze daarmee bezig. Ze formuleerde ook een nieuwe leefregel om een oude gewoonte te elimineren: eten doe je samen, dus niet in je eentje op de bank. Af en toe beloont ze zichzelf met een avondje bank zitten, maar zonder chips. Die eten ze voortaan alleen als gezin samen.

 

Veranderen in 10 stappen

  1. Bedenk wat je wilt bereiken – kies een beperkt aantal doelen.
  2. Kies een aantal leefregels of oneliners die je doel ondersteunen. Die kun je af en toe hardop tegen jezelf uitspreken. Een van de nieuwe motto’s van Bettine was: eten doe je samen.
  3. Deel dit doel op in kleine stappen waarvan je weet dat ze haalbaar zijn, maar die net buiten je comfortzone zitten. Zo train je je zelfdiscipline.
  4. Welke omstandigheden motiveren jou om je doel uit te voeren? Wil je geconcentreerder werken: zoek dan eens een andere werkplek en verschuif je perspectief. Experimenteer daarmee.
  5. Zet de stappen heel concreet in je agenda.
  6. Praat met anderen over je nieuwe gewoontes en vertel ze waarom je hiervoor gaat; zo voed je je verlangen.
  7. Blijf in connectie met God en vraag hem om je koers bij te stellen als dat nodig is.
  8. Vergelijk jezelf niet met anderen; jij hebt jouw eigen unieke proces! Wel kun je iemand vragen om je regelmatig te bevragen op jouw doel en proces. Kies mensen die in je geloven.
  9. Geniet van de reis naar het doel toe en vier je kleine successen! Je mag onaf zijn, durf dat te accepteren.
  10. Niets staat een deugd zo in de weg als het haastig willen verwerven ervan: trek minimaal dertig dagen uit voor een nieuwe gewoontevorming.

Tekst: Mirjam van der Vegt

Beeld: Studio Ping

Dit artikel stond in 2016 in de papieren editie van Eva. Wil je een gratis proefnummer aanvragen? Dat kan hier