Icon--npo Icon--EO Icon--eva Icon--eva-slogan Icon--comment Icon--audio Icon--mail Icon--video Icon--image Icon--search Icon--pinterestCircle Icon--facebook Icon--facebookCircle Icon--twitter Icon--snapchat Icon--instagram Icon--clip Icon--whatsapp Icon--pinterest Icon--youtube Eva Logo
Uitstelgedrag: de rem om voluit te leven
13 December 2018 in Hoofd & hart

Uitstelgedrag: de rem om voluit te leven

Heb jij ook een haat-liefdeverhouding met Mr. Deadline? De datum die vervelend in je nek hijgt, als een enorme dreiging opdoemt in je agenda, maar die er tegelijk voor zorgt dat je eindelijk in actie komt? Of het nu gaat om het schrijven van een artikel, het dweilen van de keukenvloer, of het beginnen met sporten: als het kan wachten, dan doen we bijna allemaal liever eerst iets anders. Iets dat beter is voor ons humeur. Herkenbaar?

Je bent niet de enige. Maar liefst 95% van de mensen schuift vervelende klusjes voor zich uit, mannen net iets vaker dan vrouwen. Vrouwen en met name moeders zijn namelijk beter getraind om door te pakken, eenvoudigweg omdat kinderen nu eenmaal niet wachten en er toch echt elke dag een maaltijd op tafel moet staan. Ongeveer een kwart van de bevolking heeft last van chronisch uitstelgedrag en 5% komt er serieus door in de problemen. Studenten zijn uitstelkampioenen, 75% procent van hun tijd zijn zij met uitstellen bezig.

Prefrontale cortex

Uitstelgedrag, dat is het voor je uit schuiven van taken waarvan je vindt dat je ze nu zou moeten doen. Volgens de psychologen is het irrationeel gedrag. Wie uitstelgedrag vertoont, beseft dat het niet handig is en weet zelfs dat het schade kan opleveren. Maar toch doe je het. Waarom? Dat komt door een zwakke prefrontale cortex, zeggen de wetenschappers. Wanneer er een vervelende taak op je bord ligt, krijg je vanuit het deel van je hersenen dat gaat over instinct en emotie (het limbisch systeem), direct het signaal dat je maar beter iets anders kunt gaan doen. Tegelijkertijd vertelt het rationele deel van je brein (de prefrontale cortex) dat je er verstandig aan doet om die taak wel op te pakken. Helaas wint het limbische systeem het meestal van de ratio, omdat dat nu eenmaal sneller werkt.

 

Bezig zijn met wat nog moet, remt je om er nu voor te gaan

 

Schrijven in je blootje

Uitstelgedrag is niet iets van deze tijd, al komt het nu wel vaker voor dan vroeger. Van Victor Hugo is bekend dat hij naakt achter zijn schrijftafel ging zitten, terwijl zijn bediende zijn kleren ergens verstopte. Hij wilde niet in verleiding komen om naar buiten te gaan. Kennelijk hadden ook mensen in Bijbelse tijden er last van. Als Jezus mensen aanspoort om Hem te volgen, neemt Hij geen genoegen met uitvluchten als: “Ik wil eerst de oogst binnenhalen of mijn schoonmoeder begraven.” Het boek Spreuken staat bol van de waarschuwingen tegen luiheid. En Prediker spoort ons aan om toch vooral te leven in het nu. “Wie altijd op de wind let, komt nooit aan zaaien toe; wie altijd naar de wolken kijkt, komt nooit aan maaien toe,” staat in hoofdstuk 11.

Druk

Lange tijd werd gedacht dat uitstelgedrag simpelweg op te lossen was met een schop onder de kont. Het zou te maken hebben met gebrek aan wilskracht en zelfdiscipline. Maar helaas is er meer aan de hand. Marion Lutke is coach bij het bureau Lutke Coaching en Training. In haar praktijk komen ook hooggevoelige mensen, die uitstellen om prikkels uit de weg te gaan. “Uitstelgedrag belemmert je om voluit te leven. Altijd is er dat stemmetje: ‘Eigenlijk zou ik nu…” Je voelt de druk, maar je geeft er niet aan toe. Dat slurpt energie, want het is in feite heel onnatuurlijk om je ertegen te verzetten. Je gaat in tegen wat je het liefste wil. Je bent bezig met wat je eigenlijk nog moet en dat belemmert je om er nu voor te gaan.”

 

Uitstelgedrag belemmert je om voluit te leven

Uitstelgedrag: de rem om voluit te leven

 

Angst

“Van uitstel komt afstel,” zegt het spreekwoord. En dat komt helaas maar al te vaak voor. Soms met grote gevolgen voor je leven. Je begint maar niet aan de opleiding die je graag zou willen volgen. Of je gaat niet naar de dokter als je een verdacht vlekje op je lichaam ziet. “Ten diepste heeft uitstelgedrag te maken met angst,” zegt Marion. “We zijn bang voor de confrontatie met onze financiële situatie of met onze slechte gezondheid. Of we zijn bang dat we die nieuwe opleiding niet kunnen volbrengen. Die angst betreft vaak niet eens het falen zelf, maar de reacties van andere mensen en soms ook van God. Mensen zijn gemaakt om in  verbinding met elkaar te leven. En afwijzing is het ergste wat ons kan overkomen.”

Smoesjes

De oorzaak van veel uitstelgedrag is gebrek aan zelfvertrouwen. “Die schop onder je kont werkt dus niet. Als je iemand die liever blijft staan, vooruit wil duwen, dan wordt de weerstand alleen maar groter. Je weet wat je hebt, maar niet wat je krijgt. ‘Ja, maar als jij in mijn situatie zou zitten,’ krijg je dan te horen. Of ‘Je moest eens weten hoe druk ik het heb.’ Dus je duikt in de slachtofferrol of je gaat smoesjes verzinnen.” Een van die smoesjes, misschien wel de meest geliefde, is: “Ik presteer het beste onder druk.” Maar deze smoes gaat niet op, zegt Marion. “Als je voor een deadline zit en je vult de tijd met lanterfanten, geniet je niet volop van het nietsdoen. Tijd om na een nachtje slapen nog wat verbeteringen aan te brengen, heb je ook niet. Bovendien, stel dat je op het laatste moment je werkstuk wil uitprinten, en je cartridge is leeg?” Druk is niet goed voor de kwaliteit van je werk en al helemaal niet voor je levensgeluk.

 

Is het een puinhoop in je kledingkast, begin dan met één plank

 

Hapklare brokken

Gelukkig is het niet zo moeilijk om dit soort uitstelgedrag te lijf te gaan. “Je moet domweg beginnen. De berg is groot als je ervoor staat. Maar het helpt om die te verdelen in hapklare brokken. Maar misschien moet je wel een spade dieper afsteken. Uiteindelijk is de vraag: Wie ben ik? Hoe ben ik door God gemaakt? Welke talenten heeft Hij mij gegeven en leef ik wel zoals Hij mij bedoeld heeft? Als je grotere dingen gaat uitstellen, zoals het oppakken van een studie die bij je past, kun je je echt gaan afvragen: leef ik het leven wel voluit of ben ik bang? Wat remt me om niet te leven vanuit mijn passie?”

Heden

“Natuurlijk komt het woord uitstelgedrag niet in de Bijbel voor. Maar wel het woord heden! Hoe vaak zegt God het wel niet: kies dan heden! Ga direct! Kom nu! En heden is niet straks! Als je nu Gods stem hoort, moet je direct antwoord geven. Schuif het niet voor je uit. We leven nu. Ons probleem is dat we ons vaak niet zo fijn voelen over het nu. Het is belangrijk om dat nare gevoel over het nu niet te dempen met iets anders. Met Spotify, met Facebook of met het eten van chocola. Voel het, of het nu mooi is of niet. En als je met die berg aan de slag gaat, voel je je daarna zeker geweldig. Gelukkig hoeft de berg niet in één keer met de grond gelijk gemaakt te worden. Is het een puinhoop in je kledingkast, begin dan met één plank.”

 

Zelf aan de slag

Vijf tips om uitstelgedrag aan te pakken:

  1. Doe de meest vervelende taak eerst. En je zult zien, de rest van de dag loopt alles op rolletjes! 
  2. Zet een kookwekker en spreek met jezelf af dat je minstens vijf minuten werkt aan de taak.  Omdat je maar vijf minuten hoeft, verlaag je de drempel om te beginnen.
  3. Breek je taak op in kleine stukjes, zodat de berg die voor je ligt minder overweldigend is.
  4. Maak gebruik van een uitstelbuffer. Heb je de neiging om eerst Facebook te checken, geef jezelf daar dan een half uur voor en geniet ervan, zonder schuldgevoel.
  5. Stel beloningen uit. Als iets in je hersenen je vertelt dat het nu echt tijd is voor koffie, beloof jezelf dan koffie als de taak klaar is.

 

Tekst: Jacomine Oosterhoff, beeld: Studio Vrolijk