Icon--npo Icon--EO Icon--eva Icon--eva-slogan Icon--comment Icon--audio Icon--mail Icon--video Icon--image Icon--search Icon--pinterestCircle Icon--facebook Icon--facebookCircle Icon--twitter Icon--snapchat Icon--instagram Icon--clip Icon--whatsapp Icon--pinterest Icon--youtube Eva Logo
Burnout
19 maart 2019 in Lijf & leven

Burnout: is werk een onofficiële religie?

Het lijkt zo heerlijk dat we tegenwoordig in teams werken in plaats van in hiërarchische structuren, dat niets vastligt en iedereen voortdurend nieuwe kansen ziet. De flexibele economie zorgt ervoor dat wie nu afstudeert, tot aan zijn pensioen voor meer dan tien verschillende werkgevers zal werken. Houden we dat tevreden multitaskend vol? Of begint het ons langzaam op te breken?

In het najaar van 2018 publiceerde de Volkskrant schokkende cijfers. Onderzoek van de Universiteit Neyenrode en Intermediair wees uit dat maar liefst 15 procent van de Nederlandse vrouwen zegt een burn-out te hebben (gehad). Dit was drie jaar geleden nog 9,4 procent. Het aantal overspannen mannen steeg in dezelfde periode van 6 naar 9 procent. In mijn omgeving zie ik de verhalen achter deze cijfers: energieke collega’s en vrienden die opgebrand raken en tijdelijk pas op de plaats moeten maken. Waarom lijkt burn-out de afgelopen vijf jaar epidemische vormen aan te nemen?

9-tot-5-mentaliteit

Sinds we onze neus zijn gaan ophalen voor de 9-tot-5-mentaliteit is het misgegaan. Het verlies van sociale ritmes zoals een achturige werkdag veroorzaakt een enorme hoeveelheid burn-outklachten. Onderzoeker Caspar Thomas noemt het in NRC Next ook wel ‘de commercialisering van het complete leven’. “Waar je voorheen je logeerkamer aan vrienden ter beschikking stelde of een lifter oppikte, kun je dat alles nu via platforms verhandelen. Huis, auto, tijd: alles heeft een zogenaamde opportunity cost. Werken wanneer het jou uitkomt is het ideaal dat platforms als Helpling en Airbnb ons voorspiegelen. Zij profiteren van de zogenaamde gig-economy (een economie waarin werknemers géén vast dienstverband hebben, maar werken in de vorm van betaalde klussen of kortstondige dienstverbanden, red.). Maar de stress die het oplevert om in principe elk uurtje te gelde te kunnen maken, wordt over het hoofd gezien.”

burnout

Het aantal werknemers dat kampt met een 'psychische beroepsziekte' zoals overspannenheid of burn-out, stijgt door al die stress. In 2015 viel 33 procent van de beroepsziekten in deze categorie, in 2016 liep dat op naar 42 procent%. Als verklaring voor de toenemende burn-outs noemt Nyenrode-onderzoeker Jaap van Muijen de wildgroei van tijdelijke contracten. “Uit ons onderzoek blijkt dat mensen met een vast dienstverband minder risico lopen op een burn-out.”

Werk als religie

Werk is een onofficiële religie. Het ligt in het hart van al onze politieke, economische en sociale interacties. Een hypotheek krijg je pas bij een degelijke arbeidsovereenkomst. Op een borrel vragen we elkaar niet wie we zijn maar wat we doen. Banen geven betekenis en richting aan ons leven. Volgens Richard Sennett, hoogleraar sociologie aan de London School of Economics zit dáár vooral de pijn. Kun je als flexmens nog wel de auteur van je eigen leven zijn? “We hebben een verhaal nodig over ons werkende bestaan. Iets waar we aan het einde van onze carrière op terug kunnen kijken met een tevreden gevoel”, zegt hij in zijn boek De flexibele mens. Dat wordt lastig als je van het ene project naar de volgende uitdaging hopt. Als posities hol zijn, verantwoordelijkheden vaag en structuren afwezig, vind dan maar eens vervulling in je werk.

In zijn boek beschrijft Sennett wat de nieuwe economie doet met ons karakter: “De flexibele economie die vrijheid en kansen biedt, blijkt ook onzekerheid en oppervlakkigheid te veroorzaken.” Het haalt, als we Sennett moeten geloven, het slechtste in ons naar boven. Wanneer je weet dat een team morgen uit elkaar kan vallen door een project dat ten einde loopt, een reorganisatie die op de rol staat, of als je zelf een nieuwe kans aangeboden krijgt, word je berekenend of onverschillig, je stelt je niet meer kwetsbaar op.

Hoopgevende burn-outcijfers

Flexibiliteit vraagt een permanente voorwaardelijkheid, zegt Sennett. Maar alleen relaties waarin mensen zich zwak durven tonen en op elkaar kunnen steunen, zorgen voor vertrouwen. De flexibele economie werkt het ontstaan van zulke banden tegen. Het tast daarmee het vertrouwen tussen mensen aan. En het enge is: een samenleving is juist gebouwd op vertrouwen. Karaktereigenschappen die je aan een burn-out helpen, zoals betrokkenheid, strijdlust, loyaliteit en bevlogenheid, zijn ook de eigenschappen die onze samenleving hard nodig heeft om sociaal kapitaal op te bouwen.

Zijn de cijfers over burn-outklachten schokkend? Misschien is het tegenovergestelde ook waar. Veel mensen kunnen en willen niet met distantie en onverschilligheid naar hun werk en collega’s kijken. Ze laten het niet toe dat hun karakter wordt uitgehold. Zelfs als dat ziekte tot gevolg heeft. En juist dat geeft ook ruimte voor een ander perspectief: de schrikbarende burn-outcijfers zijn eigenlijk hoopgevend voor de aard van onze samenleving.

Naast deze cijfers tekende journaliste Adrienne Simons ook drie persoonlijke verhalen op. Lees hier hoe Debora (25), Martine (33) en Esther (45) omgingen met hun burn-out.

Tekst: Adrienne Simons
Beeld: Iris Dorine